goed gesprek

Planoloog en onderzoeker Peter Pelzer:

‘Een stad moet schuren, ook in de toekomst’






Hoe ziet de stad van de toekomst eruit? Planoloog en onderzoeker Peter Pelzer heeft geen pasklaar antwoord op deze vraag. ‘Als je op elke stad een blauwdruk legt, krijg je uniforme, aangeharkte steden.’ Technologische ontwikkelingen zijn niet het meest bepalend. Wie zich een beeld wil vormen van de toekomst, moet zich afvragen hoe we met elkaar willen samenleven.

 

Hoe moeten we ons de stad van de toekomst voorstellen?

‘We definiëren ons toekomstbeeld aan de hand van wat we niet meer willen: een grote CO2-uitstoot, het gebruik van aardgas. Dat geeft wel een richting aan, maar zegt weinig over hoe we onze toekomst dan wél voor ogen hebben. Technologiebedrijven slagen er wel in om te laten zien wat de toekomst kan brengen, maar gaan vaak uit van efficiency, van het verbeteren van bestaande systemen. Verder dan dat komen we vaak niet.
Er is dus eigenlijk een ‘crisis van de verbeelding’: een onvermogen om een nieuwe werkelijkheid voor te stellen. Wat drijft mensen in de toekomst? Hoe kun je een sfeervolle stad creëren?
Ik was laatst in het Zweedse Göteborg. Op het oog klopt daar alles, een keurig aangeharkte stad volgens een duidelijk ontwerp. Maar een ziel ontbreekt, zoals je in een stad als Barcelona wel kunt voelen. We zouden de diversiteit meer moeten koesteren. Met een blauwdruk gaan steden te veel op elkaar lijken. Denken en schrijven in modellen is eigenlijk te beperkt. We moeten op zoek naar andere manieren om de toekomst te verbeelden. Kunst en design kunnen hier een grotere rol in spelen.
Zo heeft theater- en muziekcollectief Sun City een hoorspel gemaakt waarin je de post-fossiele stad aan de hand van geluid kunt beleven. Je wordt dan geblinddoekt, zodat je niets ziet en de beelden zich in je hoofd kunnen vormen.’

  

interview Peter Pelzer

‘In onze samenleving zijn energie en democratie duidelijk met elkaar verbonden’

Welke thema’s spelen bij de ontwikkeling van de stad van de toekomst een rol?

‘Post-fossiel, leven zonder fossiele brandstoffen, is al een groot thema. We zijn ons echter nauwelijks bewust van de mate waarin fossiele energie verweven is met onze stad. We denken in eerste instantie aan koken op gas en tank­stations, maar het gaat veel verder. Fossiele energie bepaalt ook onze sociale afspraken, hoe we met elkaar samenleven. Welke energie we gebruiken, hoe we aan onze energie komen, hoe we die verdelen: dat zijn politieke vraagstukken. In onze samenleving zijn energie en democratie duidelijk met elkaar verbonden.
Een tweede aspect is het vraagstuk van mobiliteit. De zelfrijdende auto is een mooie ontwikkeling, maar gaat slechts een deel van het probleem oplossen. Zelfrijdende auto’s zorgen voor minder vervuiling, minder geluids­overlast en zijn – als ze gedeeld worden – een stuk efficiënter, maar nemen nog steeds veel ruimte in. Dat staat haaks op de beperkte ruimte die steden nu eenmaal hebben. In een stad van de toekomst zullen traditionele vervoerswijzen een cruciale rol spelen: lopen en fietsen. Veel steden weren de auto al uit het centrum.
De rol van digitalisering en technologie is een derde thema. We dachten dat met de opkomst van het internet de afstand tussen mensen verdween en we ons daardoor juist van elkaar zouden verwijderen. Je kunt in een hutje op de hei zitten en toch met een ander verbonden zijn.
In de praktijk blijkt echter dat online media er juist toe bijdragen dat we elkaar opzoeken. We komen erachter dat we terugverlangen naar fysieke ontmoetingen. Ook dit gegeven moet een rol spelen in een toekomst­bestendige stad, bijvoorbeeld door sfeervolle publieke ruimtes te ontwerpen waar mensen graag samenkomen en verpozen.
We denken vaak dat de toekomst ons overkomt en we daar dan op moeten reageren. Wanneer de grenzen bereikt zijn, komen we in actie. Zo zouden we er niet in moeten staan. Het gaat veel meer om publieke waarden: wat voor samenleving willen we zijn? Hoe ziet die eruit als we geen fossiele brandstoffen meer gebruiken?’

  

Goed gesprek met Peter Pelzer_1050

Nou, hoe ziet zo’n post-fossiele stad er volgens jou uit?

‘Ik ben terughoudend om een stellige visie te geven. Daarmee sluit je ook dingen uit. In Nederland gaan nu verschillende wijken massaal van het aardgas af. Dat is een gigantische operatie. Het is de crux om de bewoners erbij te betrekken en geen blauwdruk van bovenaf op te leggen. Dat maakt de afstand tussen de systeemwereld en de leefwereld te groot. Bij nieuwbouwprojecten kun je al veel meer in technische oplossingen denken zoals zonne­panelen, een groen dak, stadswarmte. Dan kun je de vraag stellen hoe je energie wil organiseren, hoe je wil omgaan met mobiliteit. Maar in bestaande wijken gaat het om het sociale proces. In wat voor stad of wijk wil je leven? Hoe geef je daar samen een creatieve invulling aan? De mate van automatisering van zelfrijdende auto’s vind ik daar minder belangrijk dan de vraag hoe je mensen meeneemt in die transitie.’

Maar we kunnen toch wel streven naar volledig circulaire steden?

‘Circulariteit is nooit het doel. Natuurlijk, we kunnen veel bewuster met grondstoffen omgaan, er valt nog veel te winnen met het scheiden en recyclen van ons afval. Moeten we wel rundvlees invliegen uit Argentinië en regenwouden kappen voor de aanleg van sojaplantages? Maar ik denk dat het gek is om alles op het niveau van de wijk of stad te willen organiseren. Dat kan verstikkend zijn. Niemand zegt: ik wil in een circulaire stad wonen. Nee, je wil in een fijne stad wonen. Circulariteit kan daar wel een rol bij spelen, maar dat is niet waar het in eerste instantie om gaat.’

  

‘Veerkracht ontstaat niet uit een blauwdruk, maar uit de kunst om met het onbekende om te gaan’

Goed gesprek -  Peter Pelzer

Waar gaat het dan in eerste instantie wel om?

‘Wat een stad kenmerkt is dat het een plek is van conflicten. Het schuurt er, het is er vies en rommelig. Als we nadenken over de stad van de toekomst, dan denken we al gauw aan een overzichtelijke, schone stad waar alles klopt. We spreken over een leefbare stad. Maar niemand wil in een leefbare situatie wonen. Je wil toch ook geen leefbare relatie, of een leefbare baan? Leefbaar klinkt alsof het net te doen is, alsof je eigenlijk naar iets beters verlangt. Juist de tegen­stellingen, de conflicten en de diversiteit maken een stad interessant. Veerkracht ontstaat niet uit een blauwdruk, maar uit de kunst om met het onbekende om te gaan.
Het gaat bij het vormgeven van onze toekomstige steden niet puur om instrumentele zaken, zoals afval scheiden of elektrisch rijden. Het gaat om het gesprek erover, om te bepalen hoe je dat zelf zou willen bereiken. In Rotterdam had de gemeente een bepaalde methode om de Afrikaandermarkt schoon te maken. Bewoners beriepen zich op hun right to challenge, zij wisten een betere manier. Nu maakt een bewonerscoöperatie de markt schoon. Daardoor kan het afval beter worden gescheiden en het levert werk op. Dat is een mooi voorbeeld van hoe publieke waarden leidend zijn en verandering in gang kunnen zetten.’


Naar boven

Ook in deze editie:

Er gaat niets boven groen
Ook in deze editie
Pak je huis aan
Ook in deze editie
Korting op woonproducten
Ook in deze editie - c
Samen een groene wijk
Ook in deze editie - foto 4

Hoe ziet de stad van de toekomst eruit? Planoloog en onderzoeker Peter Pelzer heeft geen pasklaar antwoord op deze vraag. ‘Als je op elke stad een blauwdruk legt, krijg je uniforme, aangeharkte steden.’ Technologische ontwikkelingen zijn niet het meest bepalend. Wie zich een beeld wil vormen van de toekomst, moet zich afvragen hoe we met elkaar willen samenleven.

2/13
Loading ...