Impactmaker Jessica den Outer

De natuur is van zichzelf, niet van ons


Rechten voor de natuur zijn in Nederland vrij onbekend. Daar wil Jessica den Outer verandering in brengen. Als expert voor de VN benut zij haar juridische kennis om de natuur te beschermen door haar rechten te geven. Daarom wil Jessica de rivier de Maas in de wet krijgen. ‘Hoe mooi zou het zijn als Nederland als eerste land van Europa een rivier rechten toekent?’


Lees verder  

 

Hoe wordt een 25-jarige expert voor de Rights of Nature-beweging van de Verenigde Naties?

‘De liefde voor de natuur zat er bij mij vroeg in, mijn opa liet mij als klein meisje in zijn tuin van dichtbij alles zien wat groeide, bloeide, kroop en fladderde. Biologie studeren lag voor de hand, toch koos ik voor rechten. Milieurecht bleek de perfecte match van mijn liefde voor de natuur en interesse in het recht. Ik leerde allerlei milieuwetten, regels en kaders die er zijn om de natuur te beschermen uit mijn hoofd. Ondertussen bleef ik op het nieuws maar horen dat het niet goed gaat met de natuur. De bestaande wetten bleken de natuur onvoldoende te kunnen beschermen. Voor mijn masterscriptie wilde ik dan ook onderzoeken hoe je het recht kunt gebruiken om de natuur beter te beschermen. Bij toeval las ik een krantenartikel over hoe de Whanganui-rivier in Nieuw Zeeland rechtspersoonlijkheid kreeg. Dat gemeenten, waterschappen en zelfs schepen rechtspersoonlijkheid hebben, wist ik, maar niet dat levende natuur een juridische status kon hebben. Zo startte mijn zoektocht. Voor mijn scriptie onderzocht ik natuurrechten in het kader van een van de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties. Meer specifiek: goal 12.8 wil mensen informeren over levensstijlen in harmonie met de natuur. Ik onderzocht of het implementeren van rechten voor de natuur een manier is om die harmonie tussen mens en natuur terug te brengen. Zo raakte ik betrokken bij het VN-Harmony with Nature Program en deed ik, ook na mijn scriptie, onderzoek voor dit programma. In 2019 werd ik erkend als een van de jongste experts in dit netwerk. Inmiddels werk ik mee aan de jaarlijkse rapportage over de ontwikkeling van natuurrechten in Nederland.’

 

Hoe staan de rechten voor de natuur er in Nederland voor?

‘In Nederland heeft de natuur nog geen rechten, in landen als Colombia, Bangladesh en Nieuw Zeeland wel. Ecuador nam in 2008 rechten voor de natuur op in de grondwet. Dat heeft alles te maken met hun natuurgerichte wereldbeeld buen vivir of sumak kawsay (goed leven). 

Ecuadorianen noemen de natuur Pachamama of Moeder Aarde. Zij zien de natuur als bron van al het leven, ook dat van de mensen. De inheemse bewoners leven al eeuwen met de natuur, waarbij natuur en samenleving één zijn. In het westen zien wij de natuur als iets waar wij zelf geen deel van uitmaken. Denk bijvoorbeeld aan het scheppingsverhaal waarin God de mensen opdracht geeft te heersen over alles wat vliegt, kruipt en leeft. De mens als heerser over de natuur, een mensgericht wereldbeeld, is verankerd in onze maatschappij en weerspiegeld in ons rechtssysteem. Met rechten voor de natuur krijgt de natuur niet vanuit een antropocentrisch, maar vanuit een ecocentrisch perspectief de status van rechtspersoon om zichzelf te beschermen.’

Interview Jessica den Outer - bloesem
Interview Jessica den Outer - bos
Interview Jessica den Outer - vissen

Dat is een hele omslag in denken…

‘We kunnen wel steeds meer technische milieueisen invoeren, maar we hebben nu al moeite genoeg om de natuur te beschermen. Die omslag is dus nodig. We zien de natuur te vaak als een ding zonder rechten, zoals eigendom: jij en ik kunnen een stuk bos kopen en daarmee in feite doen wat we willen. Het uitgangspunt van de rechten voor de natuurbeweging is dat de natuur van zichzelf is en zichzelf bezit. Tegelijk geven we de natuur een stem om voor haar eigen welzijn op te komen. Om de natuur te vertegenwoordigen, treden mensen als voogden op om haar rechten te waarborgen en ervoor op te komen.’

 

Hoe bieden rechten voor de natuur betere bescherming?

‘Dat ligt uiteraard altijd aan de sociale en politieke context van een land. Ecuador nam de natuur weliswaar in de grondwet op, maar is tegelijkertijd economisch zeer afhankelijk van de mijnbouw en andere natuur-uitputtende activiteiten. Dat zijn conflicterende belangen. De bevolking heeft, namens de natuur, al heel wat rechtszaken aangespannen tegen concessies en milieuvergunningen voor mijnbouwprojecten. Ongeveer de helft van deze rechtszaken is gewonnen in het voordeel van de natuur. Zoals in Los Cedros, een regenwoud in het noorden van Ecuador en een van de meeste bedreigde ecoregio’s ter wereld. De rechter van het constitutioneel hof verbood er de bouw van een nieuwe mijn, omdat dit niet goed zou zijn voor het welzijn van de bijzondere planten en diersoorten. Deze casus laat zien hoe rechten voor de natuur het verschil kunnen maken in de bescherming van natuur en biodiversiteit.’  

 

Op 29 maart werd de eerste Nederlandse petitie voor natuurrechten, Maas in de wet, aan het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat aangeboden. Een historisch moment waar jij twee jaar naartoe werkte. Hoe gaan rechten de Maas beschermen?

‘De Maas een stem geven komt voort uit de Maas Cleanup-beweging, duizenden vrijwilligers die jaarlijks de Maas van plastic bevrijden en voor de vervuiling een meer structurele oplossing zochten. Samen bundelden wij onze krachten en stelden we na lang onderzoek een petitie op waarin we de Tweede Kamer vragen te onderzoeken hoe je de Maas rechtspersoonlijkheid kunt geven. Een ingewikkeld proces dat niet met één wet is afgehandeld en tijd kost. Het is vooral belangrijk dat de Maas op de politieke agenda komt.’

‘Met rechten voor de natuur krijgt de natuur de status van rechtspersoon om zichzelf te beschermen’

Hoeveel tijd schat je?

‘Bij de Whanganui-rivier in Nieuw Zeeland duurde het heel lang voordat in 2017 de juiste wetgeving tot stand kwam, na een lobby van 150 jaar door de Maori. De Whanganui-rivier is nu van zichzelf, dat willen we ook voor de Maas! We vinden dat de Maas bepaalde basisrechten moet hebben: bijvoorbeeld het recht om vrij te stromen en vrij te zijn van vervuiling. Dat betekent overigens niet dat de mens nooit meer mag ingrijpen in de loop van de rivier. Natuurlijk blijven sociale en economische belangen wegen, zolang ecologische belangen ook een stem krijgen, vertegenwoordigd door voogden. Er is nog geen Europese rivier met een juridische status. 

Hoe mooi zou het zijn als Nederland, waar we zo trots zijn op onze waterwerken, als eerste land van Europa een rivier rechten toekent? Dat is echt mijn ambitie.’

Jessica den Outer (1996) is consultant, spreker en schrijver. Ze studeerde Internationaal en Europees recht aan Hogeschool Den Haag en volgde een master Internationaal Milieurecht aan de Universiteit van Nottingham. Sinds 2017 doet ze voor de VN wereldwijd onderzoek naar rechten voor de natuur in het Harmony with Nature-programma. Sinds 2019 is zij door de VN erkend als Right of Nature-expert; in 2020 start ze haar missie om rechten voor de natuur in Nederland op de (politieke) agenda te zetten. Daarmee is zij initiatiefnemer en samensteller van de eerste Nederlandse petitie aan de overheid over rechten voor de natuur. In 2021 verscheen het handboek ‘Rechten voor de natuur: casestudies van zes continenten’ dat zij samen met dr. Laura Burgers voor de Ambassade van de Noordzee schreef. Jessica was in mei spreker tijdens een webinar van ASN Bank over de waarde en rechten van de natuur. Ze willen ook in de toekomst samenwerken om dit onderwerp te agenderen.


Jessica den Outer

Gaan natuurrechten het tij keren, nu de druk op het klimaat hoog is?

‘Het IPCC-klimaatrapport van de VN is wereldwijd een wake-up-call. We moeten nú ingrijpen. Het negeren van doelstellingen en akkoorden door uitstel van klimaatmaatregelen, betekent ook onze dood. We weten het al héél lang, en al heel lang doen we niets. De biodiversiteitscrisis is net zo groot. Mensen zien klimaatverandering vaak als een wiskundige som, iets wat je kunt oplossen: als we nu zoveel procent minder CO2-uitstoten, komt het wel goed. Maar klimaat en biodiversiteit zijn connected, zoals alle leven op aarde. Dat zijn we heel erg vergeten. Gaat één nieuwe wet het verschil maken? Ik denk het niet. Het recht is een van de manieren waarop je het verschil kunt maken. Uiteraard moet die omslag ook vanuit andere sectoren komen.’ 

 

ASN Bank maakt zich sterk voor het meten van de impact op en het beprijzen van biodiversiteit. Hoe kijk jij hier tegenaan?

‘Wat ik mooi vind, is dat dit een vertaalslag is naar onze maatschappij en hoe ons systeem werkt. Als dit de manier is waarop we waarde van biodiversiteit vertalen naar onze systemen en mensen leert begrijpen anders met de natuur om te gaan, dan is dit ook een manier om natuur te beschermen en biodiversiteit te behouden. Het verschil met het natuurrecht zit ’m in de filosofische grondslag. Natuurrechten gaan niet uit van de waarde die de natuur voor mensen heeft, of dat nu economisch, esthetisch of instrumenteel is. Ze gaan uit van de intrinsieke waarde van de natuur: de natuur heeft waarde simpelweg omdat die bestaat. Daar valt geen prijs aan te hangen. Maar persoonlijk vind ik: we moeten ergens beginnen, en de natuur beschermen, om welke reden dan ook, is altijd goed.’   

 

Hoe kunnen wij die omslag naar ecocentrisch denken en handelen maken?

‘Ook al voelt het alsof wij in onze huidige maatschappij ver van de natuur afstaan, diep van binnen hebben we die band met de natuur nog steeds. Kijk naar de Maas, in Limburg en omstreken noemen omwonenden haar ook Moeder Maas. En het recht zelf kan bij die omslag een rol spelen door nieuwe normen en waarden vast te leggen. Door ecocide, milieumisdaden door mensen begaan, strafbaar te stellen bijvoorbeeld. De ecocide-beweging hoort thuis in het strafrecht, maar stelt net als de natuurrechtenbeweging het welzijn van de natuur centraal in het recht. De boodschap erachter is dat de natuur een stem krijgt. Daar kan iedereen aan bijdragen. Een mooi voorbeeld vind ik Wim Eikelboom uit Zwolle. Hij maakte van zijn inspraakrecht als burger gebruik om namens de rivier de IJssel de gemeenteraad toe te spreken. Dat deed hij alsof hij de rivier de IJssel was, die zich zorgen maakt om vervuiling en bebouwing van haar oevers. Wanneer je ziet dat een stuk natuur wordt bedreigd, probeer die natuur dan een stem te geven. Dat de natuur van zichzelf is en wij niet over haar heersen, is een bewustwordingsproces dat moet groeien, liefst van jongs af aan. Daarom geef ik gastlessen en colleges aan jongeren, vraag ik in de media en politiek aandacht voor dit nieuwe concept en zet ik mij vrijwillig in om van een rivier een rechtspersoonlijkheid te maken. Het is een lange weg, maar ik heb een lange adem.’

Interview Jessica den Outer

Naar boven 

Gerelateerde artikelen:

Gerelateerd
Dagmar Oudshoorn, Amnesty International Nederland:
‘We moeten elkaar weer zien als mensen’

Goedgeld december 2021


Gerelateerd
Koos Biesmeijer, directeur van Naturalis 
‘Natuur is high tech’

Goedgeld september 2021


Rechten voor de natuur zijn in Nederland nog vrij onbekend. Daar wil Jessica den Outer verandering in brengen. Als expert voor de VN en pionier in eigen land benut zij haar juridische kennis om de natuur te beschermen door haar rechten te geven.

5/14
Loading ...