(Nieuwe) wapens: 

in de ban of
onder voorwaarden
accepteren?

 

 



Wapens zijn nodig om te beschermen tegen misdaad of om onschuldige burgers te verdedigen. Maar ze zorgen óók voor gewapende conflicten en armoede. Zeker nu is alertheid nodig, want wapens vermommen zich steeds vaker in ‘onschuldige’ technologie.


Lees verder  


Een politie zonder wapens kan geen misdaad bestrijden. En niemand zal landen het recht ontzeggen om haar burgers met wapens te verdedigen. Het is de reden waarom Amnesty International zich geen pacifistische organisatie noemt. Als laatste toevluchtsoord kunnen wapens geoorloofd zijn, vindt de mensenrechtenorganisatie. En onder specifieke voorwaarden is het gebruik van geweld geoorloofd, mits de mensenrechten worden gerespecteerd. Bijvoorbeeld tijdens vredesmissies, om de rechtsorde te herstellen en onschuldige burgers te beschermen tegen bijvoorbeeld genocide.
Maar wapens zijn ook een bron van veel ellende. Doordat ze gemakkelijk beschikbaar zijn, dragen ze bij aan het ontstaan en voortbestaan van gewapende conflicten. Daarom stelt de mensenrechtenorganisatie ook voorwaarden aan het gebruik ervan. Zo wijzen ze op de gevaren van een wijdverbreid bezit van wapens en roepen ze op tot het sterk aan banden leggen van wapenbezit en het verbieden van controversiële wapens. Dat resulteerde in 2013 in een VN-wapenhandelsverdrag, dat inmiddels is ondertekend door zo’n 110 landen.

 

Gezondheid en klimaat dragen bij aan veiligheid

Ook Nederland ondertekende dat verdrag. Maar volgens de organisatie Stop Wapenhandel vinden wapenleveranties van Nederlandse bedrijven nog steeds zonder problemen hun weg naar landen die in oorlog zijn of verwikkeld zijn in gewapende binnenlandse conflicten. Keer op keer blijken wapens geen garantie voor meer veiligheid, zelfs niet als wapenbezit streng wordt gereguleerd. Bezit van wapens verlaagt de grens om deze ook te gebruiken, zeggen tegenstanders. Kijk maar naar het aantal dodelijke schietpartijen in de VS. Het leed dat wapens in gewapende conflicten aanricht, werkt bovendien generaties lang door. In plaats van militair ingrijpen zou vaker moeten worden gekeken naar andere opties, zoals diplomatie. Ook door te investeren in klimaat en mensenrechten kunnen conflicten (en daarmee gewapend ingrijpen) worden voor­komen.


Duurzaam dilemma wapens_1858

Dit pleit voor wapens

  • Wapens zijn nodig om burgers of een land te beschermen (politie, leger).
  • Wapens kunnen worden ingezet voor de bescherming van onschuldige burgers (vredesmissies, criminaliteit).
  • Wapens kunnen voorkomen dat geweld escaleert.  

Dit pleit tegen wapens 

  • De massale verspreiding van wapens vergroot de kans dat deze worden gebruikt.        
  • Wapenhandel voedt conflicten en houdt armoede in stand.
  • Wapenbedrijven verdienen aan conflicten. Dat kan leiden tot perverse prikkels, zoals lobby voor gewapend ingrijpen in plaats van diplomatie (Irak, Jemen, etcetera).

Nieuwe wapens compliceren discussie

De meeste gewapende conflicten worden uitgevochten met conventionele wapens. Toch bestaan er ook grote zorgen over nucleaire wapens. Vorig jaar nog waarschuwde de Adviesraad voor Internationale Vraagstukken (AIV) voor een nieuwe kernwapenwedloop. In het nieuwe VN-Verdrag over het Verbod op Kernwapens zijn voor het eerst alle kernwapens verboden onder het internationaal recht. De hoogste tijd dus voor Nederland om dit te ondertekenen, vindt PAX. De discussie wordt nog complexer doordat wapens niet altijd de verschijningsvorm hebben die we zouden verwachten. Zelfs een onschuldige laptop kan worden ingezet om bijvoorbeeld drones aan te sturen bij bombardementen. Wat we verstaan onder een ‘wapen’ verandert nu informatietechnologie en autonome wapens een steeds belangrijkere rol spelen in oorlogsvoering. Met kunstmatige intelligentie kunnen deze wapensystemen zonder tussenkomst van mensen maar met algoritmen doelen uitkiezen en aanvallen.

Dit vindt ASN Bank

ASN Bank kiest ervoor om investeringen en beleggingen in wapens uit te sluiten. Sinds de beginjaren van onze bank streven we naar een duurzame samenleving waarin mensen kunnen leven in vrede en veiligheid. Dat is moeilijk verenigbaar met de productie en verkoop van wapens of daaraan gerelateerde producten en diensten, vinden ook de meeste van onze klanten. We zien wel de noodzaak van wapens om burgers te kunnen beschermen of criminaliteit te bestrijden. We vinden dat productie en handel in wapens veel meer onder toezicht van democratische overheden moet staan. Waar wij met name moeite mee hebben, is dat wapenbedrijven floreren wanneer er veel conflicten zijn. Op geen enkele manier willen we bij bedrijven betrokken zijn die daarvan kunnen profiteren. Duurzaamheidsadviseur Emmelien Venselaar licht toe: ‘Als een bedrijf met een wapengerelateerde activiteit in verband wordt gebracht, is dat voor ons reden om het bedrijf uit te sluiten van investeringen of beleggingen. Anderzijds keuren we landen met democratisch gekozen regeringen die hun politie en leger uitrusten met wapens wel goed, mits zij internationale wapenovereenkomsten hebben geaccepteerd.’ Maar wat is nu precies een wapen? Emmelien: ‘Die vraag blijkt steeds lastiger te beantwoorden. Bij een tank en een pistool is het duidelijk, maar bij lichtmasten die worden gebruikt op een militaire vliegbasis, is dat niet zo. Veel producten en diensten vallen bovendien in een grijs gebied, zeker nu informatietechnologie een steeds belangrijker rol speelt in gebruik van wapens. De wapenindustrie is daarbij interessant geworden voor bedrijven die daar vroeger geen enkel raakvlak mee hadden. Bedrijven uit dit grijze gebied beoordelen we per geval. Mochten we na nauwkeurige analyse twijfels hebben, dan hanteren wij het voorzichtigheidsprincipe. Dat betekent: bij twijfel niet doen.’

Protesten tegen autonome wapens

In 2020 riep een groep van 170 Nederlandse wetenschappers op tot een verbod op deze killer robots. Volledig autonome wapens zouden niet mogen beslissen over leven en dood. Wie is verantwoordelijk als er onschuldige slachtoffers vallen? De ontwikkelaar van de software, de programmeur van de robot of degene die de robot neerzette? Volgens vredesorganisatie PAX ontketent kunstmatige intelligentie in de oorlogsvoering, na de uitvinding van buskruit en de ontwikkeling van kernwapens, een derde wapenwedloop. Waar vroeger de krijgsmacht vooropliep met de ontwikkeling van militaire technologie, zijn nu technologiebedrijven de voortrekkers. Sinds 2019 brengt PAX in kaart welke technologiebedrijven het leger helpen. Techreus Google springt er positief uit. Het bedrijf stopte de samenwerking met het Amerikaanse leger nadat medewerkers hiertegen protesteerden. Maar Microsoft levert bijvoorbeeld nog wel augmented reality-brillen aan het Amerikaanse leger. Overigens heeft ook Amnesty kanttekeningen bij het gebruik van kunstmatige intelligentie, met name bij hoe deze wordt gebruikt bij het handhaven van veiligheid. Onderzoek toont aan dat de inzet van algoritmes (wiskundige formules waarmee kunstmatige intelligentie werkt) door de politie leidt tot massasurveillance en geautomatiseerd etnisch profileren. De mensenrechtenorganisatie roept onder meer op tot meer transparantie en meer duidelijkheid over verantwoordelijkheden, zodat slacht­offers weten waar ze hun recht kunnen halen.

Naar boven 

Gerelateerde artikelen:

Gerelateerd
Duurzaam dilemma:
Gentech, wel of geen goed idee?

Goedgeld december 2020


Gerelateerd
Duurzaam dilemma:
Kernenergie, Schoon of gevaarlijk

Goedgeld december 2019


Wapens zijn nodig om te beschermen tegen misdaad of om onschuldige burgers te verdedigen. Maar ze zorgen óók voor gewapende conflicten en armoede. Zeker nu is alertheid nodig, want wapens vermommen zich steeds vaker in ‘onschuldige’ technologie.

7/13
Loading ...